Informatie over Rhacodactylus chahoua

Familie: Gekkonidae
Subfamilie: Diplodactylinae
Geslacht: Rhacodactylus
Soort: chahoua

Sinds anderhalf jaar heb ik twee kweekkoppels Rhacodactylus chahoua. Bij wijze van toeval heb ik deze schitterende dieren gekregen van een kennis van mij. Hij moest noodgedwongen stoppen met de hobby en zocht een goed tehuis voor zijn dieren. Ik was al meer dan 4 jaar bezig met Rhacodactylus ciliatus en had regelmatig contact met hem over het wel en wee van onze dieren. Op een dag belde hij mij of ik geen interesse had om deze dieren van hem over te nemen. Daar had ik wel oren naar natuurlijk! Spoedig hadden we een afspraak gemaakt en kon ik 2.2 R. chahoua aan mij gekko collectie toevoegen. In totaal heb ik wat betreft Rhacodactylus spp. nu 1.0.1 R. auriculatus, 2.2 R. chahoua, 1.2 R. ciliatus, 1.1 R. leachianus (waarvan de vrouw van mijn vriendin, Marlies Rasker).

Een inleiding is natuurlijk niet compleet zonder iets over de naamgeving van deze soort gezegd te hebben. BOULENGER gaf in 1883 Rhacodactylus chahoua voor het eerst zijn huidige naam. Voor deze tijd ging deze soort onder andere namen door het leven. Zo gaf BAVAY in 1869 de naam Platydactylus chahoua en BOULENGER in 1879 de naam Chameleonurus chahoua aan deze soort (EMBL-database). Maar genoeg over naamgeving en over naar de verzorging en kweek van deze prachtige dieren.

Deze soort is vooralsnog een zeldzaamheid in de collecties van gekkoliefhebbers. Ze kunnen dan ook bij lange na niet op tegen de populariteit van hun familielid Rhacodactylus ciliatus. Zelfs Rhacodactylus leachianus wordt nog meer gehouden en gekweekt. Waarom laten liefhebbers deze soort dan links liggen kan men zich afvragen? Aan het zeer aantrekkelijke uiterlijk en het boeiende gedrag kan het niet liggen. En evenmin aan de verzorging, ze stellen namelijk niet veel meer eisen dan R. ciliatus. In dit artikel probeer ik op deze vraag een antwoord te geven.

Dit artikel is gebaseerd op mijn eigen ervaring met deze soort. Wanneer de ervaringen van andere liefhebbers worden aangehaald zal ik dit duidelijk vermelden. Ik heb veel algemene dingen weggelaten daar die ook in het artikel over Rhacodactylus ciliatus van Marlies Rasker te vinden zijn op www.rhacodactylus.nl . De eisen met betrekking tot huisvesting en voeding van Rhacodactylus spp. komen namelijk in grote lijnen overeen (soortspecifieke verschillen daargelaten). Ik beschrijf hier alleen hoe ik de dieren verzorg. Vragen kunnen natuurlijk altijd doorgemaild worden.

Verspreiding en Habitat

Rhacodactylus chahoua komt voor op de eilandengroep Nieuw Caledonië. Hier komt hij voor in de bossen in het zuiden van Grande Terre, het grootse eiland van Nieuw Caledonië. In het uiterste noorden van Grande Terre is deze gekko ook aangetroffen (HENKEL & JUSCKA, 1998. In HENKEL & SEIPP, 2000). Mogelijk komt R. chahoua op meer plekken op Grande Terre voor dan wij nu weten. Meer onderzoek naar de verspreiding van deze soort is dan ook gewenst. Ook kan deze gekko aangetroffen worden op Ilse des Pines, een eiland ten zuiden van Nieuw Caledonië.
R. chahoua leeft in redelijk koele, vochtige galerij wouden. Maar ook zijn er dieren aangetroffen in bomen langs landweggetjes en in kleinere bossen. Dit zijn echter wel secundaire leefgebieden.

Huisvesting

Ik huisvest mijn dieren per koppel in bakken van 40x40x70 cm (lxbxh). Dit is groot genoeg voor een koppeltje. Groter mag voor deze tot 25 cm grote gekko's natuurlijk altijd. Zelf heb ik veel succes in deze maat bakken en ze zeggen wel eens "Don't change a winning formula".

De bodembedekking bestaat uit licht vochtig cocopeat of turf vermengd met wat Sphagnum. Het Sphagnum heeft niet echt een meerwaarde behalve dat het er fraai uit ziet. Onze Amerikaanse vrienden nemen genoegen met bakken met keuken papier en eiertrays (wat ook goed werkt overigens) maar mijn oog wil toch ook wel wat. De inrichting heb ik decoratief doch simpel gehouden. In de bakken staan grote stukken holle kurkstammen. Dit biedt de dieren zowel klim-, nest-, als schuilgelegenheid. Holle stukken kurk zijn zeer belangrijk voor deze aan holen gebonden soort (evenals R. leachianus). Ze slapen hier overdag in en ze leggen de eieren hier ook in. Holle stukken karton en PVC pijp werken ook goed maar zijn lang niet zo fraai. De rest van de inrichting bestaat uit een achterwand van kurk en enkele kunstplanten.

 Klimatologische eisen

In Nieuw Caledonië, het herkomst gebied van R. chahoua, stijgt het kwik zelden tot boven de 30°C. SAMEIT (1988. In HENKEL & SEIPP, 2000) meldt zelfs nachttemperaturen van 4°C op Nieuw Caledonië. Deze dieren houden dus van relatief koele omstandigheden. In het terrarium moeten we hier dan ook rekening mee houden.
Ik houdt de dieren op kamertemperatuur welke gemiddeld 18-30°C is, afhankelijk van het seizoen. Een warmtebron is dan ook niet nodig. Voor de verlichting heb ik een spaarlamp in de terraria hangen. HENKEL & SEIPP (2000) melden dat in grote terraria wel een spotje opgehangen kan worden om een zon plek van 30-40°C te creëren. Hier kunnen zwangere vrouwtjes gebruik van maken. Zelf ben ik hier toch erg voorzichtig mee in verband met oververhitting (vooral in de zomer).
De luchtvochtigheid houd ik op 60-80 %, met een lichte stijging 's avonds wanneer ik gesproeid heb. Eén keer per dag sproei ik één hoek van het terrarium goed nat. De dieren drinken dan ook de druppels van het kurk en van het glas. Het cocopeat/turf houdt ik altijd lichtvochtig zodat een relatieve vochtigheid van 60-80 % altijd gewaarborgd blijft.

 Voeding

Ik voer deze dieren heel divers, van vruchtenpapjes tot slakken. Ze eten dus zowel fruit als dierlijk voedsel. In de onder staande tabel staat wat ze hier tot nu toe gegeten hebben.

Al het dierlijke voedsel, met uitzondering van de pissebedden, slakken en regenwormen, wordt met gistocal of calciumlactaat verrijkt. De kakkerlakken kweek ik zelf en zijn altijd goed "ge-gutload" en derhalve gezond en vrij van parasieten en andere ziekteverwekkers. De kakkerlakken bied ik aan in voederbakjes. Meer hierover is te lezen in het artikel van Marlies Rasker over R. ciliatus op www.rhacodactylus.nl. Ook voer ik veel inheemse ongewervelden zoals slakken, regenwormen, pissebedden et cetera.

De vruchtenpapjes worden verrijkt met calciumlactaat. Voorheen deed ik dit met gistocal. Het nadeel hiervan is dat de dieren het papje minder graag eten en gistocal zorgt voor een blauwkleuring wanneer het in contact komt met water. Een smurfenblauw papje is het resultaat en de dieren halen er dan hun neus voor op. Calciumlactaat lost goed op in water en verandert de smaak niet. De dieren eten ook stukjes fruit, maar deze moeten wel vrij klein gesneden worden.

Ik voer de dieren ongeveer drie keer per week maar ik houd er geen schema op na. Sommige weken krijgen ze twee keer insecten en één keer fruit, de andere week weer precies andersom. Blijf wel opletten dat ze genoeg calcium en vitaminen binnen krijgen om allerhande deficiënties te voorkomen.

Het sproei- en drinkwater wordt eens in de één tot twee weken verrijkt met vitasol (een vloeibaar vitaminepreparaat welke bestelbaar is bij de Oliemeulen in Tilburg). Ook wordt het drinkwater regelmatig verrijkt met calciumlactaat. De dieren drinken behalve sproeiwater ook uit waterbakjes.

In de terraria heb ik ook kleine bakjes met sepia en calciumlactaat staan waar met name de vrouwen regelmatig uit eten. Het zijn ook vooral de vrouwen die de slakken eten.

De kweek van R. chahoua

Natuurlijk probeer ik ook met deze soort te kweken. Ik hanteerde ongeveer dezelfde manier als bij R. ciliatus, die ik al een aantal jaar kweek.

Half november draaide ik de daglengte van 12 uur terug naar 8-9 uur. Elke drie tot vier dagen verminderde ik de daglengte met een uur totdat de gewenste daglengte bereikt werd. Tijdens deze periode lag de dagtemperatuur gemiddeld tussen 18-23°C en de nachttemperatuur tussen de 17-20°C. Begin januari voerde ik de daglengte weer geleidelijk op naar 12 uur.
Op 19 januari nam ik de eerste paringen waar. Het is een typische hagedissenparing, waarbij de vrouw in de flanken en in de nekstreek gebeten wordt door het mannetje. De vrouwen zijn tijdens de paring vrij vocaal en maken een kwetterend geluid.

Op 6 maart werden de eerste eieren gelegd, twee per keer zoals bij de meeste gekko's. De eieren werden hier telkens in een hol stuk kurk gedeponeerd tegen de grond aan. HENKEL & SEIPP (2000) melden dat de dieren de eieren ook graag aan de basis van een plant van het genus Chlorophytum leggen. Tussen de paring en eiafzet zat gemiddeld 46-60 dagen. Dit komt aardig overeen met de observatie van DE VOSJOLI ET AL (2003) van 60 dagen. Totnogtoe zijn er dit seizoen twaalf eieren gelegd, waarvan acht bevrucht. Tot nu toe zijn er twee legsels uitgekomen. Twee andere legsels liggen nog te incuberen en de andere eieren zijn helaas mislukt.

Ik incubeer de eieren buiten de broedstoof in een krekelbakje met lichtvochtig vermiculiet. Met deze methode heb ik veel succes gehad met de eieren van R. ciliatus. De gemiddelde temperatuur was 23-25°C overdag met een nachtelijke afkoeling van 1-6°C. Van andere kwekers had ik vernomen dat deze nachtelijke afkoeling een gunstig effect had op de man-vrouw ratio. In de incubatieperiode zijn er twee periodes geweest (tijdens hittegolfjes in mei en juni) van temperaturen van 28-30°C.

Problemen

Toch zijn er de nodige problemen geweest. Rhacodactylus-eieren hebben namelijk een hele dikke schaal. De theorie gaat dat de eieren van zachtschalig naar hardschalig aan het evolueren zijn. De eieren van R. chahoua hebben de dikste schaal van het hele geslacht. En dit maakt ze moeilijker te kweken dan de andere leden van het geslacht. En wel om de volgende redenen:

1- Dikke calcium matrix: Dikke kalkschaal waardoor de jongen moeilijk uitkomen.
2- Dehydratie: Door de dikke schaal zakken de eieren niet in wanneer ze water tekort hebben. Zo kan een ei er goed uitzien maar wel een dood, verdroogd embryo herbergen.

Door deze dikke schaal komt in gevangenschap ongeveer 50 tot 66 procent van de jongen niet zelfstandig uit het ei. De meeste kwekers snijden ze dan ook uit het ei. Zelf had ik hier mijn twijfels over. Met jongen die niet zelf uit het ei kunnen komen is doorgaans iets mis namelijk. Bij deze soort doen de uitgesneden jongen het net zo goed als hun nestgenootjes en vertonen geen afwijkingen, zo vertelde andere (buitenlandse) kwekers mij.

Het eerste legsel (gelegd op 6 maart) had na 100 dagen al uit moeten komen als ik de boeken en andere kwekers (waar ik veel contact mee gehad heb) moest geloven. Na 100 dagen waren er nog geen jongen maar ik besloot het nog even af te wachten. Na 119 dagen vreesde ik dat de jongen er niet uit konden komen en ik besloot, na veel overleg met Marlies Rasker, andere kwekers en leden van de Gekkowerkgroep om 1 ei open te maken. Hier een verslag dat ik destijds op het forum van de Gekko werkgroep heb gezet.

Bespreking

Uiteindelijk heeft dit diertje een paar dagen geleefd maar is toch overleden. Apart was het wel. Na een paar uur vertoonde het diertje, op de pupilreflex na, geen tekenen van leven meer. Toch bewoog het wel als je het voorzichtig aan raakte. Helaas was het toch nog niet sterk genoeg. Gelukkig is het nestgenootje, na een incubatie tijd van 139 dagen, zelfstandig uit het ei gekropen en maakt het erg goed.

Marlies Rasker heeft een soortgelijke ervaring met een premature Eublepharis macularius. Ook dit dier moest uit het ei gesneden worden en heeft een week levenloos in de incubator gelegen. “Opeens” kwam dit dier echter tot leven en maakt het tot op de dag van vandaag goed.

Henk Veldkamp, die deze soort ook kweekt, heeft dit jaar ook een jong uit een ei gesneden. Dit jong heeft het echter wel overleefd en maakt het tot op heden goed. Ik kreeg de tip van een buitenlandse kweker om de eieren volledig in het broedsubstraat in te graven. Zo blijft de schaal iets vochtiger en kan het jong makkelijker met de eitand door de schaal snijden. Eerst had ik de eieren voor 50-75 % ingegraven, net zoals bij R. ciliatus, nu graaf ik ze voor de zekerheid toch maar helemaal in. Bij de geboorte zijn de jongen 8-12 cm lang en al vrij fors.

Over de incubatietijd en de incubatietemperatuur valt ook nog wat te zeggen. Het eerste legsel kwam bij een incubatietemperatuur van 23-25 graden na 139 dagen uit. Het tweede legsel kwam bij iets hogere temperaturen na ongeveer 100 dagen uit.

Bij een temperatuur van 26-28 graden bedraagt de incubatieperiode 69-81 dagen zo melden Henkel en Seipp (2000). Ook melden deze twee dat bij een constante temperatuur van 25-27 graden alleen mannen geboren worden en bij 27-29 graden fifty-fifty mannen en vrouwen.

De eieren kunnen ook in het terrarium zelf uitkomen. Dit melde Henk Veldkamp mij. Hij vond de eieren pas laat maar er kwamen toch kerngezonde jongen uit.

 Opfok

Vooraleer iets te zeggen over de opfok van de jongen is het uiterlijk van de jongen de moeite waard. De jongen zijn nog totaal anders gekleurd dan de ouders. De jongen zijn bruin tot geel-beige-groen met een zwarte tekening. Het “gezicht” van de jongen is creme-beige waardoor het lijkt alsof ze een maskertje dragen.

De opfok van deze dieren is erg eenvoudig. Ik houdt de jongen in middelmaat en grote faunaboxen. De bodembedekking bestaat uit turf of cocopeat welke ik lichtvochtig houdt. De inrichting bestaat uit (holle) stukken kurk, takken en kunstplanten. De jonge dieren eten na ongeveer 4-7 dagen al vruchtenpap en diverse insecten. De jonge dieren eten veel en ook graag. Ik voer ze dan ook maar 2-3 keer per week daar ze anders te snel groeien (met alle gevolgen van dien) en te dik worden.

Alle voederdieren dienen natuurlijk bepoederd te worden met gistocal, calciumlactaat of een ander degelijk vitamine/mineralen preparaat. Elke avond sproei ik ook even om de jongen de gelegenheid te geven om te drinken en om luchtvochtigheid op peil te houden.

Het allereerste jong dat hier geboren is houdt ik een tijdlang zelf om ervaring op te doen met de opfok van deze dieren. Dit dier verhuist volgend jaar naar een bevriende kweker. De andere twee jongen zijn al verhuist naar de Oliemeulen te Tilburg. Er liggen nog twee goede legsel dus hopelijk wordt ik dit jaar nog verblijd met 4 jongen.

Gedrag en vocalisatie

Het geslacht Rhacodactylus bestaat uit vrolijk kwetterende gekko’s. Althans zo lijkt het. In werkelijkheid worden de meeste geluiden ten tijden van stressvolle situaties gemaakt. Tijdens de paring maken de R. chahoua vrouwen een luid kwetterend geluid. Tijdens het hanteren maken de dieren soms een kwakend geluidje. P. Vosjoli En Henkel (2000) melden dat de vrouwen een luid grommend geluid maken wanneer hun nest (dat ze bewaken) verstoord wordt. Mijn eigen vrouwen bewaakten de nestplaats wel maar gromde niet en vielen mij ook niet aan. Van alle Rhacodactylus spp wordt gemeld dat ze vocaal zijn. Over de vocalisatie van Rhacodactylus spp is een artikel te vinden op de site van de Gekkowerkgroep van M. Bloodshoofd en T. Stark (2005).

Conclusie

Deze gekko zal nog wel een tijdlang een zeldzaamheid blijven in de collecties van gekko liefhebbers. De problematiek rond de kweek en de hoge aanschafprijs zijn hierin de grootse schuldigen. Daarnaast is het aantal gekkoliefhebbers in Nederland dun gezaaid. Bij onze Oosterburen wordt deze soort vaker gehouden maar ook door blijft het een rariteit.
Toch is het jammer want het is geen hele moeilijke soort om te houden, al zou ik deze dieren toch niet aan beginners aan raden.

Dankwoord

Ik wil deze gelegenheid aanpakken om een aantal mensen te bedanken die mij met dit artikel hebben geholpen. De volgende mensen wil ik bedanken voor het nalezen van dit artikel: Marlies Rasker, Meindert Bloodshoofd, Siebren Kuperus, Fons Slijpen, Mark van Ijzendoorn en Henk Veldkamp. Daarnaast wil ik Marlies Rasker hartelijk bedanken om het feit dat zij dit artikel ook online heeft geplaatst.En natuurlijk wil ik Henk Veldkamp bedanken dat ik zijn ervaringen met de kweek in dit artikel mocht verwerken.

Literatuur

"Rhacodactylus the complete guide of their selection and care" (2003)
geschreven door: Phillippe de Vosjoli,Frank Fast,Allen Repashy.

"Rhacodactylus Bilogie,haltung und zucht" (2000) geschreven door:Robert
Seipp , Friederich Willem Henkel.

Tariq Stark